Paddenstoel van het jaar

De Rupsendoder is gekozen tot paddenstoel van het jaar 2025. De NMV heeft het initiatief genomen om zoveel mogelijk vindplaatsen van deze soort in kaart te brengen.

De Rupsendoder (Cordyceps militaris) is een ascomyceet (zakjeszwam) die als parasiet leeft op de poppen van nachtvlinders, kevers en langpootmuggen. De onmiskenbare feloranje kleur en het knotsvormig vruchtlichaam vallen op in de vegetatie. Het oranjekleurige knotsje is aan de buitenzijde bedekt met een weefsellaag (het stroma) waarin talloze kleine ‘paddenstoeltjes’ (peritheciën) verzonken zijn. Uit de peritheciën komen de sporen vrij die voor de verspreiding van de schimmel zorgen. De vruchtlichamen hebben een levensduur van enkele weken. Waarschijnlijk wordt een rups geïnfecteerd met sporen van de Rupsendoder door het eten van besmette planten. Als de rups volgevreten is ontpopt hij in de grond, waarna de schimmeldraden door de pop heen groeien.

De Rupsendoder wordt het vaakst waargenomen in matig bemeste graslanden, schrale gazons, kortgrazige, mosrijke weilanden, bermen van lanen en in parken en tuinen. In sterk bemeste graslanden en bossen is de Rupsendoder nauwelijks aanwezig. De beste tijd om naar de Rupsendoder op zoek te gaan is aan het einde van de zomer en begin van de herfst.

Algemeen voorkomende parasiet

De verspreidingskaart van de soort geeft aan dat de Rupsendoder algemeen in Nederland voorkomt – hij is in 802 atlasblokken bekend – hoewel het aantal atlasblokken in de
veen- en kleigebieden (West-Nederland buiten de duinstreek, het westelijk rivierengebied, Friesland en de IJsselmeerpolders) duidelijk achterblijft. De Rupsendoder komt vermoedelijk wereldwijd voor. De barcode van een Nederlandse collectie verschilt niet van barcodes uit Noord-Amerika (Verenigde Staten, Mexico) en Azië (China, Japan, Zuid-Korea).

Gebruik als medicijn

Cordyceps wordt toegepast in de traditionele Chinese geneeskunde. Daarin wordt hij al eeuwenlang gebruikt als waardevol medicijn voor het versterken van het immuunsysteem, het verbeteren van energie en het vergroten van ademruimte. In Nederland en in de Europese Unie wordt Cordyceps niet als medicijn erkend, maar wel verkocht als voedingssupplement.

Geef waarnemingen door

De NMV benoemt ieder jaar een paddenstoel van het jaar en wil zoveel mogelijk vindplaatsen van deze paddenstoel in kaart brengen (citizen science). Via onder meer Nature Today, Vroege Vogels en persberichten wordt het publiek opgeroepen om waarnemingen van de paddenstoel door te geven op waarneming.nl. Toen de Vliegenzwam in 2022 paddenstoel van het jaar was, werden er meer dan tienduizend waarnemingen van deze soort ingevoerd! Meestal wordt er een paddenstoel van het jaar gekozen die redelijk algemeen is en waarbij een mooi verhaal past. Dat is in het geval van de Rupsendoder zeker het geval.